Početna
Zvanična prezentacija opštine Plandište

Banatski Sokolac

Banatski Sokolac (Bioseg)

ISTORIJA

Naselje Bioseg pominje se kao naseljeno u 14. veku, tačnije od 1375. do 1446. godine. O ovom srednjevekovnom naselju nema  preciznijih podataka. Znamo samo da su na teritoriji Vojvodine  tada živeli Germani, Sloveni, Huni, Avari, panonski Bugari i Mađari i da su bili nosioci jedinstvene Pontske kulture. U daljem periodu se pominje kao nenaseljeno. Banatski Sokolac je nastao na pustarama Veliki Rit i Bioseg. O vremenu ponovnog naseljavanja postoje različiti podaci. Prema Miloševu, Bioseg je ponovo naseljen tek posle Prvog svetskog rata i to kolonistima, kada je i dobio današnje ime.

Po dr Hegedišu i dr Čobanoviću Bioseg se 1850. godine  pojavljuje kao naselje sa 988 stanovnika. Ovo naselje je postojalo svega 19 godina, nema podataka ko su bili stanovnici tog naselja (pretpostavka je da su to bili Nemci i Mađari koji su radili kao nadničari na ondašnjem posedu) i šta se sa njima desilo, tačnije gde su nestali. Bioseg se od 1869. ne pojavljuje u popisima – prvi put  se pojavio kao Banatski Sokolac u popisu 1948. godine.

Sve površine zemljišta koje danas pripadaju ataru Banatskog Sokolca, pa i više, pripadale su grofici Karolini Karačonji, koja je živela u Budimpešti, a ovamo je dolazila u obilazak imanja i na letovanje. Na mestu gde je danas selo, bio je njen letnjikovac, nešto dalje bile su takozvane “bele” i “crvene” kuće  koje su služile kao stanovi birošima  i nadničarima  zaposlenim na pustari. Tu su bile i poslovne prostorije u kojima su stanovali oni koji su vodili imanje, postojale su i staje za stoku, šupe za alat i razna poljoprivredna radila. Ime Bioseg pustara je nosila sve do 1933. godine kada je Karolina Karačonji prodala ovu pustaru  zajedno sa vilom, parkom u kome je raslo retko drveće, voćnjacima i vinogradima.

Nakon Prvog svetskog rata pustara Bioseg je pretvorena u koloniju dobrovoljaca, ratnika iz Prvog svetskog rata koji su prebegli iz austrougarske  vojske, srpskoj ili ruskoj vojsci i ratovali protiv Austrougarske. Mnogi od njih su prešli albansku golgotu, Sibir, a neki su čak iz Amerike stigli do Solunskog fronta zbog odbrane domovine.

Po sećanju Nedeljka Čankovića, imanje je bilo lepo uređeno, ispresecano putevima uz koje su bili odnegovani drvoredi. Tako je prema Velikoj Gredi vodio put oraha, prema Miletićevu put jablana, prema Markovićevu put jasena. Imanje je bilo povezano uskotračnim prugama koje su išle kroz polja. Tim prugama u takozvanim “lorama” prevožena je letina do najbliže železničke stanice.

Naseljavanje kolonista koje je teklo u periodu od 1921. do 1926. nije išlo bez problema. Đorđe Konjović, posednik iz Dalja, 1923. kupuje prostor koji je bio namenjen kolonistima. Sukob između kolonista i ovog posednika trajao je čitavih deset godina. Održano je dosta sudskih parnica, verbalnih i fizičkih duela između dve zavađene strane. Veleposednik Konjović je putem advokata u vreme ministrovanja Hinka Krizmana izdejstvovao rešenje da se doseljeni kolonisti isele sa ovog poseda. Tada 26 porodica kolonista odlazi u Bačku u mesto Sirig i u Veliku Gredu. Ostale porodice nisu htele da odu. Ovo je bio povod da jednog dana selo opkoli žandarmerija koju je predvodio ondašnji načelnik vršačkog sreza Jojić.

Dovedeni su Rumuni iz Svetog Jovana, današnjih Barica, sa 80 plugova da oru zemlju koja je bila dodeljena kolonistima. Narod je vilama, kosama i motikama razjurio orače. Žandarmi su se razvili u strelce spremni da otvore vatru na sakupljene ljude. Ipak, žandarmi su se povukli, a Konjović je pristao da dobije zemlju u okolini Vukovara, obećavši da će vilu pretvoriti u školu. Ovu izjavu je potpisao u Ministarstvu prosvete pred Božom Obradovićem, ali je to posle “zaboravio” i naknadno tražio da mu se isplati zgrada. Vila je adaptirana za školu, ali o državnom trošku. Nastava je počela 1934. godine

Po podacima iz letopisa vođenim u školi 20. januara 1927. Božo Obradović  je dao predlog da se ime Bioseg promeni i da selo dobije ime Banatski Sokolac što je Ministarastvo unutrašnjih poslova i odlučilo 1933. Dakle, današnje ime Banatski Sokolac potiče iz 1933. godine. Konačno je 1934. Banatski Sokolac naseljen i ozvaničen kao naselje.

O doseljavanju kolonista više podataka dobili smo od Branka Mandića koje je u Sokolac došao kao momak sa ocem dobrovoljcem i celom porodicom. Po kazivanju ovog starog Sokolčanina doselili su se Ličani iz okoline Gračaca, Bosanci iz okoline Bosankog Petrovca  i Bosanske Krupe, nekoliko porodica iz Hercegovine i jedna porodica iz Hrvatske, porodica Franje Babića, Hrvata dobrovoljca. Svi su dobili po 8 jutara  zemlje, plac za kuću i kredit za podizanje kuće. Privremeno su stanovali u “belim” i “crvenim” kućama gde je za svaku porodicu, bez obzira na broj članova, obezbeđena jedna soba, a kuhinju je koristilo nekoliko porodica  zajedno.

Geometri su razmerili zemlju, dodeljena su imanja, isparcelisani su placevi  i načinjen plan za ušoreno selo uz put za Veliku Gredu. Počela je gradnja, mučna i teška uz zaduživanja kod banaka i bogatih Švaba u Mariolani, današnjem Plandištu, kredite i slično. Ondašnji dr Klajn i Julijus Tirk, predsednik opštine Mariolana, izdejstvovali su odobrenje Skupštine da Sokolčani ne plaćaju porez.

Evo kako je učiteljica Zora Blažić iz Plandišta, u svojoj reportaži o Sokolcu u lokalnim novinama “Oktobru” 1987. godine napisala:

“Selo se gradilo s mukom. Rušili su ljudi “bele” i “crvene” kuće i od tog materijala gradili nove, dovlačili građu iz rodnog kraja, pa je bilo i brvnara sagrađenih po uzoru  na one iz Like  i Bosne. Nije se imalo sredstava za rad, pa su ljudi bili prinuđeni da daju zemlju u napolicu, a sami da rade kao nadničari. Snabdevalo se u Mariolani kod velikih trgovaca na veresiju, jer selo nije imalo prodavnicu ni za najosnovnije potrebe. “Vozom bez voznog reda” doveli su kolonisti sa sobom i nešto stoke, ovce, koze i male brdske konjiće, koji nisu bili pogodni za rad na ovoj zemlji.”

Društveni život Sokolčana bio je po starim običajima: prela, stare igre, usmena predanja, narodne pesme….

Prva prodavnica je otvorena 1928.godine, nešto kasnije druga i dve kafane. Danas, Sokolac ima dve prodavnice i isto toliko kafana.

Deca iz ovog naselja išla su u školu u Mariolanu. Od tih prvih đaka postale su zanatlije – zanat su izučavali kod majstora u Mariolani. U srednju školu niko nije išao sve do završetka Drugog svetskog rata. Nastava je krenula u Sokolcu 1934. u adaptiranom letnjikovcu Karoline Karačonji. Tada  škola postaje centar okupljanja i pokretač napretka i kulture u selu.

Već sledeće godine osniva se Narodna knjižnica i čitaonica “Vuk Karadžić” koja je imala dosta članova i čitalaca.

U školi su bile organizovane velike svetosavske svečanosti .

Sportsko društvo “Jedinstvo” osnovano je 1937. godine. Igrale su se fudbalske utakmice redovno, bile su dobro posećivane, a nakon njih  najčešće su bile organizovane igranke.

Tokom Drugog svetskog rata iz Sokolca je odvedeno 110 mladića u zarobljeništvo u Nemačku. Kao zarobljenici transportovani su u sabirni logor u Stamoru u Rumuniji, odakle su odvedeni do Sakalasa kod Temišvara i na kraju u nemačke logore. Zarobljenici su se dobrim delom vratili kući nakon oslobođenja, a sam povratak je trajao i do mesec dana.

Nakon Drugog svetskog rata dograđene su dve učionice i nova zgrada gde su bile kancelarije Mesnog narodnog odbora i prodavnica. Dom kulture je sagrađen 1954. sa lepom salom i nekoliko poslovnih prostorija.

Selo je dobilo prvi telefon 1958.  a električnu struju struju 1962. godine

Asfaltni put do sela sagrađen je 1966. Vodom se snabdeva iz minivodovoda i arterskih bunara. Crkva je u izgradnji.

 

GEOGRAFIJA

Banatski Sokolac se nalazi u središnjem delu opštine, asfaltnim putem 6 kilometara severno od Plandišta, a vazdušnim 4,5 kilometara. Na 600 metara južno od naselja vodi državni put prvog reda 7.1 Zrenjanin – Vršac, a kroz samo selo ide opštinski put ka Miletićevu – Markovićevu i dalje prema Dužinama i Starom Lecu.

Locirano je u Ilandžanskoj depresiji na apsolutnoj visini od 78 metara gde je samo naselje, a okolina je niža i do 2 metra. Nivo podzemnih voda  u sokolačkom ataru je jedan od najviših u opštini.

Naselje je panonskog tipa i ima četvorougaoni oblik. Po dužoj osi prostire su u pravcu jugozapad – severoistok dužine 1300 metara, a širine 500 metara. Selo ima svega  2 dužne ulice  i sedam po širini. Sve se seku pod pravim uglom.

 

STANOVNIŠTVO

Banatski Sokolac je prvi put 1948. pod ovim imenom činio popisnu jedinicu i tada je imao 893 stanovnika, 1981- 458, po popisu 1991. – 369 duša i po poslednjem popisu iz 2002  bilo je svega 366. Većinsko stanovništvo čine Srbi – u procentima 91,80 posto.

Depopulacija u Banatskom Sokolcu je izražena. Glavni uzrok je loše stanje privrede što je opet dovelo do zatvaranja škole na duži vremenski period. Ponovo je škola nedavno  proradila do četvrtog razreda sa mešovitim odeljenjima.

 

KULTURA

Od spomenika u Banatskom Sokolcu postoje: borcima Prvog i Drugog svetskog rata ispred zgrade škole, a 2008. je takođe u dvorištu škole podignut je spomenik čuvenom rege pevaču sa Jamajke Bobu Marliju. Ovo je jedini spomenik takve vrste u Evropi.

 

Za ove podatke zaslužni su profesor Lazar Lazić i njegova Geografska monografija vojvođanskih opština iz 1995.godine, Letopis vođen u školi u Sokolcu iz kog je podatke izvadila učiteljica u penziji, Zora Blažić iz Plandišta, lokalni list “Oktobar” od 30. juna 1987.godine, podaci iz Instituta za geografiju iz Novog Sada koje nam je poslala gospođa Milka Bubalo i knjiga Vitomira Sudarskog “Pančevo između tame i svetlosti”.

 

ZANIMLJIVOSTI

Rock’nimo poplave

International Open Air Rock Maraton – Poplave 2005. godine nanele su ogromnu materijalnu štetu žiteljima sela i uništile veliki deo prinosa. Nošeni željom da kulturnom manifestacijom pokrenu selo i povrate pozitivan duh, meštani su rešili da organizuju Banatski Woodstock, u čemu su im pomogli brojni prijatelji i muzičari koji su svojim angažovanjem doprineli da planirani događaj preraste predviđene okvire.

 

MANIFESTACIJE

Rock Village

Prvi rok festival pod nazivom Rock Village održan je  27. avgusta 2005. u Banatskom Sokolcu. Broj rok grupa i gostiju je rastao, tako da je premašio i četiri puta broj stanovnika.

 

FOTOGRAFIJE

Štampajte 26. avg 2015.