Početna
Zvanična prezentacija opštine Plandište

Dužine

DUŽINE (SEČENJIFALVA, SEČENOVO)

ISTORIJA

Naselje Dužine pod imenom Sečenjifalva (Szecsenfalva) nastaje nakon odlaska Turaka iz Banata u prvoj polovini 19. veka. Formirano je 1837. godine  od strane posednika  pustare, grofa Sečen de Temerina koji je  naselio Nemce.

Po njemu selo dobija ime Sečenjifalva. Godine 1843. bilo je u ovom naselju  187 stanovnika. Ovi kolonisti pripadali su velikogajskoj parohiji, a bogomolju su imali u školskoj zgradi.

O kolonizaciji Nemaca, nakon odlaska Turaka iz Banata u “Pregledu kolonizacije Vojvodine u 18. i 19. veku”, posebnom izdanju Matice srpske iz  1961. stoji: “Rat protiv Turske koji je vodio car Josif II  u savezu sa caricom Katarinom II, jako je opustošio  južne krajeve Ugarske, a naročito Banat. Trebalo je nadoknaditi gubitke u ljudstvu putem kolonizacije većih razmera, ali s obzirom na nesigurnost života i imovine u ovim krajevima, pogotovo u Banatu, nije se moglo pridobiti ni približno onoliko kolonista koliko u terezijansko doba. Ovaj rat je potpuno otreznio Nemce iz snova o negdašnjem eldoradu u južnoj Ugarskoj, gde je koloniste čekao naporan rad u podizanju jedne zapuštene zemlje, a uz to  i stalna spremnost na borbu protiv pljačkaša iz turske carevine. Potreba kolonizacije ovih krajeva, naročito Banata, postala je najaktuelnija  u doba  stalnih ratova  protiv Napoleona  radi povećanja ubojne snage graničara, s jedne strane, a sve većeg prinosa  hrane za ishranu vojske i stanovništva, s druge strane”.

Nemci u ovom  periodu u Banat stižu iz Virtemberga, Badena i Hesena.

Poljoprivreda određuje i sam oblik naselja u vreme kada je formirana Sečenjifalva. Naselja su građena po planu i u kvadratnom obliku. Taj plan je predviđao sve teškoće saobraćaja vojvođanskih barovitih krajeva, naročito blatnjavog Banata, te tako omogućavaju naseljenicima  da puteve  u naseljima  lakše popravljaju  i kraćim putem izlaze  na svoje oranice, stoji u „Pregledu kolonizacije Vojvodine u 18. i 19. veku“. U tu svrhu naselja su ispresecana  mnogim uzdužnim i poprečnim ulicama, a radi sasušivanja puteva i iz higijenskih razloga ulice su kanalizirane pomoću jendeka (jarka).

Kuće iz tog doba su uglavnom od tvrđeg materijala i planski jednoobrazno su sazidane i u punom smislu imaju zemljoradnički karakter. Kuće su veće, od opeka i crepa, što je omogućilo njihovo rogljasto građenje. Sobe i nuz prostorije su veće i bolje osvetljene, štale na rogljastom produženju  preglednije, odeljene od kuća u dvorištu. U njima nema više ognjišta već štednjaka u kuhinjama, dok su u sobama zidane pećke. Iz tog doba je i otvoren hodnik u koji vode vrata sa ulice. Vrata, uvučena u zid sa dve do tri stepenice, daju i danas karakteristično obeležje švapskim kućama u Banatu. Zvale su se Gangturhojzer (Gangturhauser), a po dugačkim hodnicima Laubenganghojzer (Laubenganghauser). Ove tradicionalne poprečne kuće građene su do prve polovine 19. veka, a kasnije zbog povećanog blagostanja i većeg prirasta dece nastaju kuće uzdužnog tipa  paralelno sa ulicom i sa poprečnim rogljastim produženjem za štale i šupe. Poznate su pod imenom Langhauz (Langhaus) ili Gangzajtigeshauz (Gangseitigeshaus).

Nemačka kuća poprečnog i uzdužnog tipa u 19. veku ima i jednu karakterističnu novinu socijalnog značaja. To je kućica u dvorištu takozvana Klajnhauz. Pošto najstariji sin dovede ženu u kuću i preuzme gazdinstvo, njegovi roditelji mu predaju glavnu kuću, njive i celo gazdinstvo, a sami prelaze u malu kuću gde žive odvojeno, da ne budu ni u čemu na smetnji mlađima.

Uz poprečnu kuću pravi se i poprečno dvorište ograđeno kućom samo sa ulične strane, sa rogljastom kućom rogljasto dvorište, sa dvorogljasto izduženom kućom dvorogljasto i trorogljasto dvorište ograđeno kućom sa tri strane. Postojalo je i zatvoreno dvorište ograđeno sa sve četiri strane. Dvorište je najčešće popločano opekama, a iza dvorišta je guvno za ambar, kotarka, svinjac, slama, pleva i tuluzina. Iza guvna obično je bio vrt. Tako su izgledala nemačka naselja u prvoj polovini 19 veka, dakle i Sečenjifalva.

Na njivama gajene su žitarice i kukuruz. Tek u 20. veku gaji se suncokret, šećerna repa i druge industrijske biljke.

Mnogi su se i pored poljoprivrede, bavili i zanatima. Nemci su dugo bili pod uticajem srpsko-esnafskog zanatstva u Vojvodini.

Bili su izuzetno skromni u odevanju, naročito žene. Takođe, tuberkuloza ne kosi ni približno toliko Nemce kao ostale narodnosti jer su bili izuzetno trezveni, skromni  i radni.

U Pregledu kolonizacije Vojvodine u 18. i 19. veku stoji: “da sve te banatske naseobine, osnovane na spahijskim imanjima, imaju pretežno privredni karakter; no pri svem tom izvedene su od mađarskih spahija u interesu Ugarske sa tendencijom da se srpski živalj Banata, do tada skoro kompaktna etnička celina, politički i ekonomski što više oslabi.”

Godine 1854. Sečenjifalva je imala 469 stanovnika, a površina katastarske opštine iznosila je 1632 lanca. Sečenjifalva je 1865. imala 73 maloposednika i jednog velikog posednika, grofa Sečenija. Atar je  imao površinu 1687 lanaca. Sečenjifalva, Stari Lec i Kriva Bara tada su činili jedno okružno beležništvo sa sedištem u Sečenjifalvi.

Brojno kretanje stanovništva u ovom naselju bilo je sledeće: 1869 – 768 stanovnika; 1880 – 720 stanovnika; 1890 imalo je 922 stanovnika; 1900 usled iseljavanja 733 stanovnika; 1910 godine 659 stanovnika; 1921 nakon Prvog svetskog rata 982 stanovnika; 1948 nakon Drugog svetskog rata 514 stanovnika i 1991.godine 234 stanovnika, a po poslednjem popisu 219. Do Drugog svetskog rata većinu stanovnika činili su Nemci. Danas u Dužinama žive Srbi 54,34%, Makedonci 31,05% i Slovaci 8%.

Grof Sečen je svoj posed 1888.godine prodao  Ignacu Čavošiju, od koga je 1892. godine opština uzela ovaj posed amortizacijom na 50 godina.

Železnička stanica u ovom naselju otvorena je 1.maja 1889. godine.

Po podacima dobijem od župnika Ereš Lajoša iz Jermenovaca u Sečenjifalvi crkva je izgrađena 1900.godine a osveštena je 1902.godine. Građena je u čast Majke Božije. Uništena je 1952.godine. Ova parohija pripadala  je Velikom Gaju i Malenica Falvi, nemačkom naselju. Od 1921.godine ovo je bila samostalna kapelanija u kojoj je bio sveštenik Ek Đerđ.

Naselje ima školu od svog nastanka u  kojoj se do 1900. godine nalazila i bogomolja. Nova zgrada škole izgrađena je 1905. godine. Na osnovu zapisnika mesnog školskog odbora od 12. avgusta 1928. godine pa do 26. aprila 1944. saznajemo da je državna osnovna škola Sečenovo imala nastavu na nemačkom jeziku. Godine 1928 – 1929 upisan je 21 đak i to 13 dečaka i 8 devojčica, a 1930/31 ukupno 21 dete nemačke narodnosti, koja su uglavnom bila deca ratara. Sledeće školske godine upisano je 9 Nemaca u prvi razred i desetoro dece nenemačke narodnosti, Jugosloveni i Mađari.

Iz ovih zapisnika saznali smo da je 1.09.1938. godine postojao prvi  i drugi razred više narodne škole koja nije bila zasebno odeljenje zbog malog broja dece, već su nastavu pohađali zajedno sa osnovcima. Takođe, zanimljivo je i to da su deca tokom septembra redovno dobijala raspust u trajanju od 5-10 dana odlukom Ministarstva prosvete za pomaganje u berbi kukuruza.

Prvi telefon u ovom naselju dobila je pošta 25. marta 1929. godine koja se tada nalazila u školskoj zgradi. Zapisnici mesnog školskog odbora od 14. aprila 1942. godine pa do 26. aprila 1944. godine vođeni su na nemačkom jeziku i na osnovu prevoda bibliotekarke Marije Šipke-Popadić iz Plandišta saznali smo da se u to vreme učio nemački jezik, matematika, istorija, likovno i domaćinstvo. Tada je škola u Sečenovu imala 3 učitelja i jednu vaspitačicu i da je ukupno bilo 2 razreda – prvi, drugi i treći vodila je Madlena Cape - a razred je brojao 31 učenika i drugo odeljenje sa četvrtim, petim i šestim razredom vodila je Herta Šmit, a odeljenje je imalo 36 učenika. Nakon Drugog svetskog rata, Dužine je imalo školu sa 6 odeljenja do 1957.godine, zatim sa osam odeljenja. Vrlo brzo prelazi, zbog malog broja dece, škola u Stari Lec, a zatim u Hajdučicu. Danas đaci iz Dužina putuju u Stari Lec do četvrtog razreda, a od petog do osmog u Hajdučicu u Osnovnu školu “Jovan Jovanović Zmaj”

U novembru 1918. srpska vojska je ušla u Sečenjifalvu koja je 1919. pripojena Torontalsko-tamiškoj županiji. Tih je godina i pustara Raroš, koja je pripadala partoškoj opštini (sada u Rumuniji) pripojena Sečenovskoj opštini. Napominjemo da je ime Sečenjifalva 1924. godine promenjeno u Sečenovo, a posle Drugog svetskog rata u Dužine.

Struktura stanovništva ovog naselja promenjena je nakon Drugog svetskog rata kada su 23 porodice iz opštine Kriva Palanka stigle u Dužine (1947.godine). Godine 1948. naseljeno je 28 porodica iz opština Murska Sobota i Novo Mesto, većina se i vratila.

Ovo naselje struju dobija 1969 godine, plin 1991. a 20 domaćinstava telefon 1983. godine. Izgradili su i centralni vodovod 1998.godine na koji su priključena sva domaćinstva.

 

GEOGRAFIJA

Naselje i atar Dužine zauzimaju severni deo opštine Plandište gde se prostire Ilandžanska depresija. Selo je izrađeno na nešto višem terenu – 78 metara nadmorske visine – od okolnog. Razlike u apsolutnoj visini između bliže okoline naselja i samog naselja idu  i do dva metra.

Sa ostalim naseljima selo je povezano preko Starog Leca i Markovićeva.

Atar Dužina se prostire u pravcu sever-jug, a dužina je atara oko 6,5 km, a najveća širina oko 3 km. Na severu atar se graniči sa rekom Brzavom koja izvire na planini Semenik, južno od Rešice u Rumuniji. Ukupna dužina ove reke je 180 km, a od toga  kroz našu opštinu protiče 20 km, što čini 11% od ukupne dužine toka. Brzava je kanalisana počevši  4 km  zapadno od Dente, pa do ušća u dužini od 33 km. Krune nasipa su razmaknute od 62-66m a nasipi su visoki između 5 i 7 m. Brzava ima vode tokom cele godine, maksimalni vodostaj u proleće,  a minimalni u leto.

Naselje je kvadratnog oblika sa pružanjem dužnih ulica u pravcu zapad-istok. Postoje tri dužne i tri poprečne ulice. Sve se seku pod pravim uglom. Kuće su panonskog tipa sa nekoliko izuzetaka. Karakteristično je da na ulicama ima vrlo malo zelenila. Asvaltirana je samo glavna ulica.

 

KULTURA

Naselje nema spomenike kulture ni prirodne retkosti. Ima samo spomen ploču posvećenu borcima NOR-a na zadružnom domu i na zgradi bivše osnovne škole. Na mestu gde je nekada postojala katolička crkva podignut je mermerni krst.

 

Letopis opština podunavske oblasti Feliksa Milekera, Pregled kolonizacije Vojvodine u 18 i 19 veku dr Borilslava Jankulova, Geografske monografije vojvođanskih opština – opština Plandište mr Lazara Lazića, podatke dobijene od tadašnjeg župnika Ereša Lajoša iz Jermenovaca i Biljane Davidovski, šefa mesne kancelarije iz Dužina.

 

FOTOGRAFIJE

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Štampajte 26. avg 2015.