Početna
Zvanična prezentacija opštine Plandište

Hajdučica

HAJDUČICA (HERCEKIOS, IŠTVANFALVA, IŠTVANVOLGI, HAJDUČKA GREDA)

ISTORIJA

Hajdučica kao naselje pominje se još početkom 15. veka. Po Feliksu Milekeru na ovim prostorima 1405. godine postoji naselje pod nazivom Herchekios, koje 1465. godine Mihajlo Silađi dobija kao kraljevsku donaciju.

Ovo naselje, međutim, pod Turcima propada i kroz istoriju se pominje kao poljsko dobro koje treba naseliti. U tim težnjama dobro je 1774. godine ustupljeno vojnim invalidima, da bi u toku iste godine bilo dodeljeno nemačko-banatskoj graničarskoj regimenti. U periodu od 1783-1789 dobro pod nazivom “Hajdučka greda” površine 4092 lanca, dato je u zakup za 500 tadašnjih novčanih jedinica – forinti. Konačno 1800. godine dobro prelazi u vlasništvo veleposednika Ljubomira Stevana (odnosno Ištvana) Damaskina de Nemeti. U težnji da naseli ove prostore Damaskin je 1809. godine na svoje imanje doselio prve podanike. Ti prvobitni meštani novoosnovanog naselja, njih oko 500, bili su obični najamni radnici koji su posebnim ugovorima bili vezani za obrađivanje zemljišta na ovom imanju. Po nacionalnosti bili su, kako je to u svojoj knjizi zapisao  evangelistički sveštenik iz Šandorfa (današnjeg Janošika) A. Krunh, rimokatolički Mađari i oko 30 porodica evangelističkih Slovaka. No, o nacionalnom sastavu prvobitnih meštana Hajdučice ima više verzija. Tako Feliks Mileker  u svojoj “Hronici podunavskih zemalja” tvrdi da su prvi meštani Hajdučice, pored Slovaka, bili i Nemci, a po nekim trećim izvorima, prvi stanovnici bili su Bugari i Mađari.

U svakom slučaju, nepobitna je činjenica da su oni svoje radničke kućice izgradili na lokaciji oko jednog kilometra jugozapadno od sadašnje lokacije naselja, bliže tadašnjem Terezijanskom kanalu, danas Dunav-Tisi-Dunavu. Samo godinu dana kasnije Slovaci su ovde imali i svoju prvu školu, a prvi učitelj je bio Jan Benja. Novo naselje je bilo u velikoj kotlini, čak 5 do 6 metara nižoj od okolnih terena. Bilo je to močvarno zemljište izloženo čestim poplavama jer Terezijanski kanal tada nije bio ograđen  visokim nasipima, a o kanalu Brzava kako je zapisao prof. Mihal Rapoš u Narodnom kalendaru iz 1929. godine, još nije bilo ni reči. Zbog toga je ovo naselje na prvobitnoj lokaciji izdržalo samo 15 godina. Velike poplave 1824. godine su porušile male kućice od blata, a stradala je i zgrada škole, što je primoralo veliki deo meštana da se odsele u druga naselja, ali deo meštana ostaje veran svom vlastelinu i osniva novo naselje u neposrednoj blizini vlastelinskog dvorca, na mestu gde se nalazi današnja Hajdučica. U novoosnovano selo 1826. doseljava se veća grupa Slovaka iz Padine. Odmah po svom dolasku, oni osnivaju evangelističku crkvenu zajednicu koja je prvih godina bila u sastavu Evangelističke crkvene opštine u Padini. Već 1829. u naselju živi 500 Slovaka evangelista, što je dovoljan broj za osamostaljenje crkvene opštine. Evangelistička crkva je sagrađena i osveštana 13. oktobra 1863. a toranj sa zvonikom je izgrađen 1895. godine. Ova crkva je vernicima služila sve do 2008. godine, kada je zbog narušene statike morala biti srušena, a na njenom mestu je izgrađena nova izgledom i dimenzijama identična staroj. Prvi evangelistički sveštenik bio je Šćefan Jastrebinji. Ta 1829. godina značajna je i po tome, što je novo naselje  po svom osnivaču dobilo ime Ištvanfalva, odnosno Ištvanovo selo. Novo naselje je prvu školsku zgradu dobilo 1826. sagrađenu na zemljištu tadašnje slovačke državne škole.

Kako je izgledala Hajdučica u prvim godinama njenog postojanja teško je reći, jer o tome nema pisanih dokumenata. Prve pisane  zapise o tome nalazimo u listu “Dolnozemski Slovak” iz 1902. godine. Dugogodišnji hajdučički evangelistički sveštenik Emil Kolenji tada se podsetio na svoj dolazak na službovanje u ovo mesto:

“Bilo je to u jesen 1869. godine kada sam iz  pravca Dete (u današnjoj Rumuniji, prim. autora) ulazio u Hajdučicu. Jeza mi je prošla telom nad prizorom koji sam video. Kućerci mali, kao kolibe, prekriveni tuluzinom ili starom trskom. Prozori na njima su bili tako mali da je čovek kroz njih jedva mogao glavu da provuče. Na svakih  deset metara smo zastajali da bi smo očistili blato sa točkova. Ispred kuća, verovatno da bi  komšije mogle da se posećuju, napravljene su staze od stajskog đubriva. Od istog materijala sazidane su i ograde oko dvorišta. A u dvorištima  velike gomile stajnjaka, kola, plugovi i druge alatka pod vedrim nebom…”

Ovaj sveštenik dalje navodi da je tek kasnije, prvih dana boravka u ovom mestu, saznao da ovdašnji meštani u to vreme stajnjak nisu koristili za đubrenje njiva, a pošto su se, između ostalog, bavili i stočarstvom, to objašnjava da je stajnjaka bio u izobilju. Kasnije kada je pokušao da seljacima, svojim parohijanima, objasni prednosti iznošenja stajnjaka na njive, nailazio je na žestok otpor ljudi, koji su govorili da su njihovi preci godinama tako radili, pa što bi oni sada to menjali.

Migracije stanovništva su u tom periodu bile česta pojava. Tako već 1825. iz Bačke dolaze prvi Nemci, koji su se tri godine kasnije odselili, a na njihova mesta je došlo oko 90 Bugara. Zbog nesporazuma sa vlastelom određen broj Slovaka se 1829. godine odselio u Brešće i Klopodiju u današnjoj Rumuniji, a 1838. Bugari odlaze u susedno novoosnovano naselje Baračhaza  (današnji Stari Lec). Od 1839. do 1869. godine zabeležena je značajna kolonizacija Nemaca iz Bačke. U isto vreme Slovaci ponovo odlaze u Brešće, Bućin i Klopodiju, ali i u Šandorf (sadašnji Janošik), a nešto kasnije i u novoosnovano naselje Marienfeld, odnosno Hertelenda (sadašnja Vojlovica kod Pančeva), ali su se odatle i vraćali, i dolazili novi iz Njitre u današnjoj Slovačkoj. U “Hronici podunavskih zemalja” Feliksa Milekera saznajemo da je 1837. godine  u Hajdučici popisano 1202 stanovnika, od čega 597 rimokatolika, 23 pravoslavca, 570 evangelika, 27 Jevreja i 8 reformata. Deset godina kasnije Hajdučica ima 1404 stanovnika – 167 rimokatolika, 1204 evangelika, 8 pravoslavaca, 25 reformata i 8 Jevreja. Godine 1869. Hajdučica broji 1762 stanovnika, 1880. g. – 1511, 1890. g. – 1437, 1900. g. – 1620 i 1910.- 1717.

Hajdučica je u svojoj prošlosti više puta stradala. U četiri navrata – 1831, 1836,1849. i 1872. godine stanovništvo je pokosila kolera, 8. septembra 1848. godine zbog otpora tadašnjih veleposednika, banatski graničari su spalili i opljačkali praktično celo selo, a u dva navrata – 1862. i 1871.  Hajdučica strada od poplava. Konačno, značajan momenat u istoriji mesta dogodio se početkom 90-tih godina, 19. veka kada je osnivač mesta Ištvan Damaskin, svoje imanje od 4000 katastarskih jutara oranica, 100 jutara šume, 4 majura, dvorac sa lepo uređenim parkom, velikim voćnjakom i vinogradom na licitaciji prodao Lazaru Dunđerskom za 670 hiljada zlatnika, koji ovde 1904. godine gradi novi dvorac i kompletno imanje poklanja u miraz svojoj ćerki Olgi Jovanović – Dunđerski.

Godine 1921. beležimo još jednu značajnu kolonizaciju naselja koje sada već nosi naziv Hajdučica. Na posed Olge Jovanović-Dunđerski doselilo se 70 porodica dobrovoljaca sa Solunskog fronta iz Hercegovine, koji su do 1926. godine živeli u biroškim stanovima, da bi kasnije izgradili kuće u delu naselja koji se i danas zove “Kolonija”. Konačno, poslednja veća kolonizacija izvršena je u posleratnom periodu. Iz dobro poznatih političkih razloga Hajdučicu i državu su napustili takoreći svi Nemci, a njihove domove 1947. godine je naselilo 40 porodica iz Makedonije, iz opština Kriva Palanka, Gostivar i Tetovo, a nešto kasnije manji broj Srba iz južne Srbije.

Meštani Hajdučice su od osnivanja mesta, pa do današnjih dana, bili orijentisani na poljoprivredu kao izvor zarade za život. Atar Hajdučice se u to vreme prostire na 7200 jutara zemlje, od čega je pre agrarne reforme 1920. godine više od 4000 jutara oko sela i prema željezničkoj stanici pripadalo Olgi Jovanović, a kasnije, pred sam rat, njenog zeta, beogradskog gradonačelnika i industrijalca Vlade Ilića. Na ušću kanala Brzava u Vršački (Terezijanski kanal) velike površine oranica i pašnjaka pod nazivom „Nova Leca“ pripadale su meštanima Padine (meštani i danas te pašnjake zovu Padinska Leca), dok su ostali delovi pripadali hajdučičkim Nemcima i Slovacima. Međutim, ni Agrarna reforma 1920. godine nije ispunila očekivanja ovdašnjih Slovaka, da njihova udaljena zemlja bude zamenjena zemljom bliže naselju. Umesto toga, zemlja koja je oduzeta vlasteli, od čega je polovina bila u neposrednoj blizini sela, dodeljena je interesentima iz Ilandže i Ferdina  (današnji Novi Kozjak), a oko 500 jutara dobili su interesenti iz Dobrice. Kolonizovanim dobrovoljcima dodeljeno je oko 800 jutara, a Slovacima oko 560. Tako se slovačkom življu, koji je i pre rata bio u nepovoljnijem položaju od Nemaca, posle ove agrarne reforme, položaj još više pogoršao. Nemci imaju u vlasništvu preko 2500 jutara oranica, a u vlasništvu Slovaka nalazi se 1000 jutara. Ondašnjem imanju ostavljeno je oko 1200 jutara, 20 jutara šume u neposrednoj blizini sela, 2 majura, dvorac sa parkom, voćnjakom i vinogradom. Jedino što je ova agrarna reforma učinila dobro ovdašnjim siromašnim Slovacima i Srbima je što im je omogućila dobijanje zemljišta za izgradnju kuća u severoistočnom delu sela što su ovi i iskoristili i napravili sebi bolje i lepše kuće od onih starih.

U periodu između dva rata Hajdučica je sedište okružnog notara pod čiju ingerenciju pripada i susedno Nemačko selo Đurđevo (pre toga Giorgyháza, a danas Velika Greda), kao i veće površine zemljišta u blizini rumunske granice koje su 1920. godine naseljeni srpskim dobrovoljcima. Zbog toga Hajdučica, osim okružnog notara, ima i okružnog lekara, (Dr. Barbarić – Dalmatinac), okružnu apoteku i poštu sa telegrafskom i telefonskom stanicom. Željeznička stanica službenog naziva „Hajdučica“ nalazi se na pruzi Velikobečkerečko-vršačkoj (od V. Bečkereka, današnjeg Zrenjanina je udaljena 55, a od Vršca 33 km.). Od sela je udaljena 5 km prema severoistoku, što je veliki nedostatak pre svega za privrednike, s obzirom da kroz selo ne prolazi kameni put. Zbog ovoga je prevoz poljoprivrednih proizvoda do većih centara prilično otežan, pa su meštani prinuđeni da ga prodaju, najčešće bud zašto, nakupcima sa strane. Do željezničke stanice vodi nedovoljno održavan poljski put i uskotračna privredna željeznica na konjsku vuču (tzv „lora“), koju je 1911. godine izgradila Olga Jovanović – Dunđerski. Lora služi isključivo za prevoz robe sa hajdučičkog imanja, a meštani je koriste samo da bi lakše peške došli do sela, ili na stanicu…“  Mnogo godina posle rata, „lora“ je bila jedino prevozno sredstvo Hajdučičana do železničke stanice, što je u to vreme bio svojevrsni kuriozitet. Prestala je da saobraća krajem šestdesetih godina dvadesetog veka, kada je kroz selo prošao prvi asfaltni put i uspostavljena prva autobuska linija. Nema više ni uskotračne pruge ni konja, a na „loru“ i njenu značajnu ulogu u posleratnom  životu Hajdučičana podseća još svega nekoliko sačuvanih požutelih fotografija.

Godine 1921. Hajdučica broji 1677 meštana, od čega je najviše Nemaca – 787. Slede Slovaci – 666, zatim Mađari – 141, Srbi – 77 i  Rumuni 6. a 1928. godine naselje već broji preko 1900 stanovnika – 908 Nemaca, 826 Slovaka, 150 Srba i 24 Mađara.

Mnogi meštani Hajdučice, pre svega Slovaci i Mađari, bili su bezemljaši i radili su na imanju veleposednika kao biroši i nadničari. Njihov položaj bio je vrlo loš, o čemu svedoči godišnja plata biroša. Za svoj rad oni su dobijali 16 metričkih centi pšenice, 20 kilograma slanine, 20 kilograma soli, jutro zemlje da sami obrade, nešto para i stan sa baštom. Posla je bilo mnogo. U sezoni se radilo i po 16 sati dnevno. Na imanju se gajio uglavnom kukuruz, pšenica i konoplja. Bile su tu i velike farme svinja i goveda. Konoplja koja je ovde odgajana prerađivana je u ovdašnjoj kudeljari, koja je bila u sastavu imanja. Hajdučičko imanje bilo je poznato i po velikoj ergeli konja, u kojoj se nalazilo 20 rasnih trkačkih konja koji su se na obližnjem pašnjaku pripremali za trke. Tadašnji kondicioni trener konja bio je Jan Hraško, a dva najpoznatija džokeja su bili Pavel Huđec i Karolj Gonda koji su učestvovali na brojnim takmičenjima u zemlji i širom Evrope (Budimpešti, Beču, Londonu). Vlada Ilić je od svojih konja očekivao samo pobede, a ako kojim slučajem nisu pobedili prodavao ih je, a džokej je ostao bez nagrade. Najpoznatiji trkački konji bile su kobile Strela i njena kći Laguna. Obe su pobeđivale na brojnim takmičenjima, a Ilić je posebno bio ponosan na Laguninu pobedu u Engleskoj 1940. godine. Lagunina karijera je,međutim, naglo prekinuta u momentu najvećih uspeha, kada je na jednom treningu pala i polomila nogu. Po svedočenju tadašnjih radnika na ergeli, kada je za to saznao Vlada Ilić je naredio da joj daju inekciju i sahrane je kao čoveka. Nije dozvolio da je, u skladu sa tadašnjom ustaljenom praksom Nemci oderu i kožu iskoriste. Deo atara na kome su konji trenirani, meštani i danas zovu “Trkalište”.

U školskoj 1927/28. godini  u selu ima 154 učenika  od toga nemačke nacionalnosti 77 ( sa 2 učitelja ), slovačke 72 (sa 1 učiteljem), srpske 5 (sa jednim učiteljem – prvi srpski učitelj bio je Branko Čenejac koji je delom učio i Slovake).

Zanimljiva informacija iz tog perioda je da je u Hajdučici bila jedna jedina privredna ustanova “Agrarna zajednica” kojom su upravljali Slovaci i Srbi zajedno. Predsednik je bio Pavel Suhovski, upravnik Jozef Kovarčik, delovođa Ljuba Lambić i blagajnik Peter Bačik.

Od zanatlija su postojali krojači, mehaničari, obućari, buradžije, proizvođači kanapa ( uglavnom Slovaci), a mesari, trgovci, kafedžije su bili  Nemci.

Nakon Drugog svetskog rata hajdučičko imanje je nacionalizovano i na njemu je osnovano poljoprivredno dobro “1. maj”, koje je prolazeći kroz razne transformacije izraslo u današnje Poljoprivredno preduzeće “Hajdučica” sa oko 100 zaposlenih i preko 2.500 hiljada hektara obradivog zemljišta koje je nedavno privatizovano.

Dvestogodišnji park sa više zaista retkih stabala sa dvorcem u svom centru i jezerom poznatim kao “Ribnjak”, svedoci su  prošlih vremena, raskošnih balova koji su organizovani u dvorcu. Bile su to upravo takve zabave kakve su se u to vreme organizovale na mnogim dvorcima austrougraske monarhije, uz mnogo jela, pića, klasičnu muziku, šetnje romantičnih parova stazama prelepih vrtova. Meštanima je pristup dvorcu bio najstrože zabranjen. Jedino što su mogli, bilo je da iz daljine posmatraju dolazak i odlazak kočija sa raznom gospodom.

Danas je park omiljeno šetalište svih meštana Hajdučice i okoline, jezero pretvoreno u bazen na koji leti dolazi i po nekoliko stotina kupača iz svih mesta opštine, a uz sam park i bazen je stadion fudbalskog kluba „Hajdučica“. Dvorac koji je sve ove godine od nacionalizacije, sedište Poljoprivrednog preduzeća “Hajdučica”, dugo godina je bilo i mesto venčanja mladih parova. U poslednjih nekoliko godina dvorac, zajedno sa parkom je sve više destinacija raznih turističkih putovanja. Pored dvorca, od interesantnih arhitektonskih i istorijskih objekata, pomenućemo i mađarsku katoličku crkvu iz 19 veka posebne arhitektonske vrednosti, koja je detaljno obnovljena 2007. godine.

 

Pravoslavna crkva koju je sagradila Olga Jovanović kao svoju zadužbinu u periodu od 1936. do 1939. godine kada je održano prvo bogosluženje,  danas je u sastavu manastira “Svetog Arhangela Mihajla”. Godine 1988. godine,  uz samu crkvu  sagrađen je manastirski konak i parohijski dom.

Interesantno je da je naselje prvi telefon dobilo još 1863. godine a mada je selo elektrifikovano tek 1959. Po svedočenju tadašnjih savremenika selo je i u periodu između dva rata zahvaljujući parnoj mašini koja je proizvodila struju za potrebe kudeljare osvetljeno do 10 sati uveče, a neposredno posle rata mnogi meštani su pomoću električne energije iz parne mašine osvetlili svoje domove. Period nakon Drugog svetskog rata je period samodoprinosa u kojem meštani sopstvenim sredstvima izdvojenim od svojih ličnih primanja, sebi stvaraju bolje uslove života. Tako jedan za drugim niču infrastrukturni objekti – električna energija je u selo došla 1959. godine, vodovod je izgrađen 1975. gasovod 1988. a godinu dana kasnije selo dobija i prvu automatsku telefonsku centralu sa 45 brojeva. Pedesetih godina prošlog veka se gradi dom kulture, koji renoviran 2009. godine u okviru Projekta “Evropski centar prijateljstva za decu i omladinu”, šezdesetih mesna ambulanta, a  1968. godine i nova školska zgrada, a nešto kasnije i nova pošta. Istovremeno sa ovim su građeni i betonski trotoari i asfaltirani putevi, pa je tako krajem osamdesetih godina sa hajdučičkih ulica definitivno proterano teško i kao smola lepljivo blato. Danas, serdinom 2009. godine na vodovod, gasovod  i telefonsku mrežu priključeno je preko 90 procenata hajdučičkih domaćinstava.

 

PRIVREDA

Meštani Hajdučice su i danas 200 godina od osnivanja sela orijentisani uglavnom na obrađivanje zemlje kao izvora sredstava za egzistenciju. Poljopriverdno preduzeće “Hajdučica” danas zapošljava oko 100 radnika i značajni je proizvođač soje, semenskog kukuruza suncokreta i pšenice. Osim toga, poslednjih godina se izdiferenciralo još nekoliko značajnih poljoperivrednih proizvođača koji obrađuju 50 i više hektara zemlje. Karakteristično je, međutim, da praktično svako hajdučičko domaćinstvo  obrađuje po nekoliko katastarskih jutara zemlje na kojima proizvode uglavnom kukuruz za sopstvene potrebe i ponešto tržnih viškova soje, pšenice i suncokreta. Određen broj poljoprivrednika je opredeljen i na stočarstvo odnosno proizvodnju mleka (u selu danas ima oko 100 krava muzara) i mesa. No dok se svega nekoliko poljoprivrednika bavi uzgojem junadi, a time i tržnih viškova junećeg mesa, praktično svako domaćinstvo u svojim oborima godišnje proizvede dovoljne količine svinjskog mesa za sopstvene potrebe, ali i za tržište. U poslednjih desetak godina sve aktuelnije je i pčelarstvo. U ovom trenutku hajdučički pčelari poseduju oko 750 košnica i godišnje proizvedu oko 15 tona meda.

Od privrednih subjekata, pored Poljoprivrednog preduzeća “Hajdučica” u selu još rade i Zemljoradnička zadruga “Brzava” D.O.O. „Dobrovoljci“, zatim živinarska farma, privatno preduzeće za proizvodnju gašenog kreča i otkup sekundarnih sirovina,  a meštani Hajdučice su orijentisani i na rad u okolnim firmama „Agrobanat“, „Napredak“, „Banatplast“, ali i u ustanovama društvenih delatnosti, pre svega u školstvu i zdravstvu, dok je značajan broj Hajdučičana (oko 30)  zaposlen u Domu za duševno obolela lica u Starom Lecu. U selu uspešno radi i 6 trgovinskih radnji mešovitom robom, specijalizovana prodavnica sitnih potreba za domaćinstvo, dva frizerska salona, po jedna automehaničarska, viklerska, autoprevoznička, limarska i zidarska radnja, tri trgovinske radnje registrovane za prodaju robe (uglavnom odevnih i obuvnih predmeta) na pijacama. Pored ovih, još izvestan broj zanatlija, vrši zanatske usluge ,ali tu svoju delatnost nisu ozvaničili. Selo ima i dve ugostiteljske radnje, a u letnjem periodu i poslastičarnicu.

 

OBRAZOVANJE

Od ustanova, na teritoriji Hajdučice postoji Osnovna škola „Jovan Jovanović Zmaj“ sa tradicijom dugom bezmalo 200 godina, sa 14-oro  dece, u čijem sastavu je i  odeljenje u Starom Lecu. U sastavu škole je i dečji vrtić sa dve vaspitne grupe i 50-oro dece. Nastava u školi se odvija na srpskom jeziku, a slovački jezik se izučava kao jezik sredine.

Pored škole, postoji ambulanta sa lekarom opšte prakse, stomatologom i apotekarom, mesna kancelarija i pošta. Aktivno deluju tri crkvene zajednice – pravoslavna, slovačka evangelistička i rimokatolička.

 

GEOGRAFIJA

Današnja Hajdučica nalazi se u severozapadnom delu opštine Plandište, pored magistralnog puta Zrenjanin – Vršac. Kanal Dunav-Tisa-Dunav pruža se zapadno od Hajdučice na udaljenosti 2,5 km. Naselje se nalazi u Ilandžanskoj depresiji i zajedno sa Starim Lecom i Laudonovcem, ima najnižu nadmorsku visinu u opštini – 77 m.

Ipak, selo se nalazi na nešto višoj nadmorskoj visini od atara, koji ima oblik nepravilnog mnogougla. Zapadnu granicu čini kanal Dunav-Tisa-Dunav, a severnu reka Brzava. Sa istočne strane ograničen je atarima Starog Leca, Dužina i Velike Grede, a sa juga atarom Jermenovaca. Važniji potesi su Stara i Nova Pirindža, Kasalovo, Olga, Agrar…

Samo naselje ima pravougaoni oblik, a pravac pružanja je jugozapad – seveoistok. U selu postoji pet uzdužnih i pet poprečnih ulica. Dužina mesta je 1500, a širina 1000 metara. Sve ulice se seku pod pravim uglom, sve su asfaltirane, a stambeni objekti većinom su građeni u posleratnom periodu od tvrdog materijala, mada ima još izvestan broj starih stogodišnjih kuća od naboja. Karakteristično je da su ispred svake kuće zasađena voćna stabla, uglavnom šljive i orasi, ali je sve više i ukrasnog drveća, žalosnih vrba i četinara.

 

STANOVNIŠTVO

Po popisu iz 2002. godine Hajdučica je sa 1375 stanovnika drugo po veličini naselje u opštini Plandište, odmah iza sedišta opštine. Po etničkoj strukturi u Hajdučici i dalje živi najviše Slovaka 42,11%, slede Srbi sa 30,47 %, Mađari 11,56%, Makedonci 8,94%… Karakteristično je međutim da se i ovde, kao uostalom i u celoj Vojvodini u poslednjih dvadesetak godina sve više sklapaju nacionalno mešoviti brakovi iz kojih se rađaju deca sa različitim nacionalnim poreklom, pa je i njihovu nacionalnu pripadnost sve teže utvrditi, dok se sami ne opredele.

 

ZANIMLJIVOSTI

Milan Belegišanin je u svojoj knjizi Kamen u žituZamkovi i dvorci Vojvodine (ilustrovane priče i legende) napisao o Hajdučičkom dvorcu:

“Zgrada zamka Hajdučice je iz 1880-tih godina. Vlasnik, Lazar Dunđerski je odlučio da se zamak sagradi u klasicističkom maniru. Tvrdi se da je park zamka najlepši od svih parkova koji su građeni uz zamkove Vojvodine. Pomalo podseća na negovane prste pedesetogodišnje grofice, na kojoj nema mnogo nakita, ali ni bora. Na toj ruci parku, dominira varka mladosti.

Na ulazu u park, na kori hrasta Lužnjaka, iznikla je džinovska pečurka Ludaja, za koju se govorilo da stvara hlad, koji je opasniji od orahove senke i da onaj koji pređe rubove senke džinovske pečurke gubi sposobnost da sanja. Ova pečurka deli park zamka od travnjaka koji vodi sve do pompeznog stepeništa i upadljivog trema zamka. Hrast i pečurka podsećaju na stražara došlog iz neke zemlje divova, koji ne dozvoljava uspomenama da odu.

Na izlazu iz parka nalazi se ćutljivo jezero koje je večito bistro. Iako se ne nalazi na trusnom području, po neki put, u noćima bez mesečine, voda se iz čista mira uzburka.

Na poziv vlasnika zamka, iz daleke ruske stepe, došao je slikar, koji se zvao Jatan, da bi naslikao nekoliko slika za salon prelepog zamka Dunđerskih. Hajdučica je delovala na slikara umirujuće i mislio je da će posao brzo privesti kraju. Čak je i novac dobio unapred. Zamak se nalazio na kraju sela, gde se i danas nalazi, tako da je umetnik bio okružen potpunim mirom. Prva dva meseca se samo šetao parkom, diveći se kori moćnih hrastova, gledajući sa strahopoštovanjem pečurku, i ponekad se kupajući u jezeru. No, prošlo je tri godine, a slikar nikako da prikupi inspiraciju i da krene sa radom. Svaki put kad bi uzeo kičicu, ruka mu je otežavala, a na oči mu se navlačila mrena. Srce mu se praznilo, a čelo rosilo strahom i znojem.

Jedne je noći usnio kako se šeta pored jezera. Iznenada, začu glas:

“U meni je skupljena  sva lepota prirode. Zamoči četkicu u moju vodu, i stvorićeš najdivnije prelive boja. Inspiracija će ti biti nepresušna. Na mojoj površini i u mom dnu, spavaju duga i zvezde. Kroz moje kapi dišu oblaci, a kroz talase moje vode izranja belo golubije krilo. Sve to iskustvo prirode će biti tvoje, samo mi moraš obećati da ćeš mi pokloniti sve ono što ćeš sanjati od iduće noći pa do kraja života, ti i dve generacije tvojih potomaka.

Hajdučičko jezero

Usnuli slikar odmah na ovo pristade.  

Sutradan ujutru, kada se probudio, Jatan krenu ka jezeru noseći sa sobom štafelaj. Žureći kroz šumu parka, onako zamišljen, nije primetio da je prošao ispod džinovske pečurke, zdrobivši nekoliko listova u njenoj hladovini. Stigavši do jezera, zamočio je  kičicu u vodu, i dogodi se čudo- počeše da se stvaraju prekrasne slike. Imao je utisak da mu neko drugi vodi ruku. Ne samo što su oblici i  boje na štafelaju odisale belim golubijim krilima, nego se čuo i lepet tih krila.  

Jatanove septembarske šume, ne samo da su imale sve jarke boje Miholjskog leta, nego je između okvira štafelaja dopirao miris prve truleži lagano umirućeg lišća. Platna slikara su postala magija boja koja je mogla da se čuju i omiriše. Ali,  od tada je slikar izgubio svoje snove. U prvo vreme mu to  nije smetalo, pošto je to tumačio svojim dobrim zdravljem. Mislio je  mnogo radi, pa se umara, a zatim  upada u  tvrd, zdrav san bez snova.

No, kako je vreme prolazilo, počeo je da shvata, da ukoliko u snu ne sanja, tada u to vreme i ne živi. San bez snova je izgubljeno vreme.  Uvideo je da je dao prevelik zalogaj  jezeru. Trampio je za nekoliko slika poveći deo, ne samo svog već i deo života svojih sinova i unuka.  Nakon svega toga, naglo ostareli slikar je brzo napustio Hajdučicu, kao da beži od nečega.

A jezero, bremenito snovima tri generacije, poneki put biva uzburkano, a poneki put biva kao staklo. U prvom slučaju se čini da se iz vodenih lukova izviru neki čudni oblici, koji kao da su izašli iz noćne more nekog nesrećnika, dok se, kada je voda jezera mirna, u njoj se mogu videti prekrasne slike dalekih predela koji su puni rike jelena i neke čednosti koja kaplje sa Hrastova, Breza, Vrba i Topola. Tada se iz dubine jezera začuje lovački rog - jezero sanja tuđi trampljeni san...

U unutrašnjosti zgrade zamka nalazi se soba sa ogledalima u kojoj se čuva deo nameštaja Lazara Dunđerskog, onih nekoliko završenih Jatanovih slika i jedan krevet. Za ovaj krevet se tvrdi da je Jatanov i da je u njemu slikar počeo da gubi noći svoga života. To je širok, gostinski ležaj sa teškim pokrivačem koji ničim ne odudara od postelje koju biste ponudili dragom kostu ili starom prijatelju.

Jedino što iznenađuje, to je uzglavlje na kome se mesto jastuka nalazi džinovska pečurka.” 

 

FOTOGRAFIJE

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Štampajte 26. avg 2015.