Početna
Zvanična prezentacija opštine Plandište

Markovićevo

Markovićevo (Ujfalu, Kriva Bara)

ISTORIJA

Markovićevo je nastalo po odlasku Turaka iz Banata godine 1842. pod nazivom Ujfalu, a leži na nekadašnjim pustarama Ujfalu i Kriva Bara.

Naselje je menjalo ime više puta. Osnovano kao Ujfalu, sedam godina kasnije menja ime u Kriva Bara, 1861. godine  ponovo se naselje zove Ujfalu, 1888. Torontal Ujfalu, 1919. dakle, nakon Prvog svetskog rata Kriva Bara i 1946. nakon Drugog svetskog rata, Markovićevo po Svetozaru Markoviću.

Krivobaračko poljsko dobro koje je obuhvatalo površinu od 1221 lanac davano je u zakup  od 1783.  do 1789. godine, dakle 6 godina za 651 forint, po lancu 31 3/4 krajcara godišnje napisano je u Letopisu Podunavskih oblasti, Feliksa Milekera.

Godine 1800. zagrebački biskup u zamenu za hrvatsko dobro dobio je krivobaračko poljsko dobro  koje je odmah podeljeno  hrvatskim feudalcima, najveći deo baronu Bedekoviću.

Na tom poljskom dobru baron Bedeković je 1842. godine  naselio 79 mađarskih katoličkih porodica  iz Sajana (naselje se nalazi u opštini Kikinda, između Padeja i Iđoša) i Bikača (u opštini Kikinda, severozapadno od Bašaida)  kao radnike na posedu. Inače, Mađari su bili poznati kao dobri i vredni radnici, odnosno kako stoji u Pregledu kolonizacije Vojvodine u 18. i 19. veku,  kao  isprobani kubikaši bili su jedini radnici koji su mogli iskusno da  odvodnjavanju  mrtvelje  i baruštine u Banatu “i sama ta vodom natopljena nizija, naročito podesna  za vrtarstvo  i sađenje duvana, iziskivala je  oprobane  i istrajne radnike kao što behu Mađari” (završen citat).

Ova kolonija je 1843. imala 352 stanovnika, tri godine kasnije 390, zatim 1847. pred revoluciju 333, a 1848.- 265 stanovnika. Kolonisti su imali  školu sa bogomoljom. Pripadali su velikogajskoj parohiji.

Kolonija je uništena 1848. godine,  kada je stanovništvo napustilo ovo naselje. Vratili su se dve godine kasnije, dakle 1850. Tada se Mađarima pridružuju  i nemački kolonisti. Godine 1853. u ovoj koloniji je živelo 455 stanovnika.

Ovaj posed je 1860. godine prešao u vlasništvo Ludviga Đerđanfija. Naselje je tada imalo jednog veleposednika, pomenutog Đerđanfija i 69 maloposednika. Površina atara ovog naselja iznosila je 1373 lanca.

Godine 1887. naselje je stradalo od velikih poplava.

Priraštaj stanovništva u ovom naselju bio je znatan. Po prvim zvaničnim popisnim podacima  naselje je imalo 514 stanovnika, zatim 1880- 524. Godine 1890. brojalo je naselje 603, 1900-526, zatim 1910 -663. Nakon Prvog svetskog rata, tačnije 1921. godine, naselje je imalo  598 stanovnika, a po Feliksu Milekeru 637  od čega  427 Mađara, 195 Nemaca, 13 Srba, 3 Rumuna. Neposredno pred Drugi svetski rat (1931.) Kriva Bara je imala 652 stanovnika, nakon toga, godine 1948- 617. Od ovog perioda broj stanovnika u Markovićevu stalno opada. Tako je  1953. bilo 605 duša u naselju, 1961 -505, 1971-420, 1981. godine 310, 1991- 239  i po poslednjem popisu 2002.  samo 216 stanovnika, što je činilo 1,61% ukupnog stanovništva u opštine. Po ovim podacima naselje je brojalo najviše stanovnika  na početku 20 veka   1910 – 663. Etnička  struktura stanovništva promenjena je dolaskom kolonista nakon Prvog svetskog rata u korist Srba – do tada  u ovom naselju najviše je živelo Mađara i Nemaca-  danas je  Srba- 70,37 posto. Znatan je i udeo Mađara – oko 21,30 posto.

Ono što je specifično za  Markovićevo, kad je u pitanju stanovništvo, je  podatak da je ovo selo imalo  najveću srednju starost u opštini  po popisu 1981. a po poslednjem popisu indeks starenja raste  u Markovićevu, ali  nije više najveća vrednost u opštini.

I nekad i sad stanovnici  Markovićeva se bave pretežno poljoprivredom.

U novembru 1918. ušla je srpska vojska  u  Ujfalu. Naselje je pripojeno 1919. Torontalsko-tamiškoj županiji i tada menja naziv- postaje Kriva Bara. Od 1924. pripada vršačkom srezu.

Kolonisti iz Hrvatske i mali broj iz Bosne naselili su ovo naselje  1922. kao zaslužni borci-solunci. Bili su to uglavnom Ličani i Kordunaši, po kazivanju Anke Župunski čiji su roditelji takođe stigli iz Hrvatske iz Petrovog Ličkog Sela.

Posed velikoposednika Ludviga Đerđanfija 1920. godine pada pod udar agrarne reforme. Podeljeno je 800 lanaca ovog krivobaračkog veleposednika  agrarnim interesentima. Ostatak svog poseda Ludvig Đerđanfi je prodao  srpskom veleposedniku Jovanu Župunskom.

U Markovićevu danas žive naslednici Jovana Župunskog, praunuk Miodrag Župunski sa porodicom.

Po podacima iz lista Zrenjanin objavljenih 30. septembra 1972. godine Jovan Župunski je rođen u Varjašu u Rumuniji. Bio je učen, završio je gimnaziju u Aradu, a nakon toga  se bavio ekonomijom u rodnom mestu,  gde je porodica Župunski imala  veliki posed. Stekao je zasluge, napisano je dalje u listu Zrenjanin, za rumunske železnice ustupivši deo svoga zemljišta  za izgradnju pruge.

Iz rodoljubivih razloga  optirao je 1920. godine i naselio se u Zrenjaninu, ondašnjem Bečkereku, kad je kupio i posed u Krivoj Bari. Unuk Jovana Župunskog, Relja Župunski rođen je u Zrenjaninu, ali je nakon Drugog svetskog rata došao da živi na posed Župunskih u Markovićevo. Agrarnom reformom oduzeta mu je većina poseda.

Veleposednik Župunski bio je član Mitropolijskog saveta u Karlovcima  i istaknuti član Matice srpske u Novom Sadu.  Bio je i član Narodne radikalne stranke Nikole P. Pašića pod brojem 481. iz 1923. što smo utvrdili na osnovu  članske karte koju nam je pokazao njegov praunuk Miodrag Župunski. Poznat kao mecena  siromašnih đaka, Jovan Župunski je pomagao njihovo školovanje.

Umro  je u Zrenjaninu 1932. godine i na njegovoj sahrani se okupila velika masa sveta iz celog Banata, napisano je o ovom poznatom srpskom  veleposedniku u listu „Zrenjanin“.

Od potomaka Jovana Župunskog dobili smo i članak iz ondašnjih novina “Dan” sa datumom 9. 03. 1936. godine (godina nečitka). Novinar N. Krstekanić pod  naslovom  “Iz galaksije snažnih Vojvođana -  Čika Jova Župunski” je, između ostalog, napisao:

“Čika Jova je bio imućan ekonom, plemenitaš, čiji su se pretci od davnina  odlikovali plemstvom. Bio je “virilac” u Tamiškoj županiji  i često je odlazio na županijske sednice i skupštine. Poznavao je ceo Banat , a  i njega su znali svi župani  i “virilci” iz Banata. Bio je veoma društven, voleo je da putuje i često se pojavljivao i na crkvenim Saborima u Karlovcima … Od svih knjiga  i novina njega je najviše zanimala  sportska rubrika  u nemačkim i mađarskim novinama. Bio je stalan pretplatnik nekadašnjeg bečkog “Sport-Cajtunga”, koji je pratio sport čitavog sveta, donosio podatke o rekordima, fotografije  najjačih ljudi sveta i tako dalje”.

Bio je sportski građen, izuzetno snažan, što potvrđuje priča  novinara Krstekanića “Imao je veoma snažan “grif”, a najpoznatija mu je  atrakcija bila  razbijanje ora-koštunjca prstima. Položi koštunjac na sto, digne veliki prst levom rukom  i prosto satre najčvršći orah  koštunjac. Jednom je, priča se, baron Rajačić, sa kojim je pokojni čika Jova vrlo dobro živeo,  u Karlovcima kod  Smotre (prilikom zasedanja Sabora) plaćao pet kruna  na jednu od koštunjca, koji čika Jova ne bi mogao razbiti. Karlovčani su tražili najčvršće koštunjce, ali ne nađoše ni jedan, koji čika Jova ne bi razmrskao svojim prstom.”

Jovan Župunski je nosio banatsku odeću, odelo od čoje, a na glavi šešir sa velikim obodom.

O snazi i sportskom umeću Jovana Župunskog napisao je novinar Krstekanić u listu “Dan” i ovo:

“Jednom, kada je pokojni Sima Antonić-Bojović bivši austro-ugarski šampion, Srbin iz Bosne, sudelovao  na jednom meču u bečkom cirkusu “Beketov”, čika Jova  se našao sa nekim Srbima  studentima u cirkuskoj restoraciji  gde su sedeli  šampioni Ciklop Poljak, Tiberio Španac, Murzuk Nemac, Kutuzov Rus, Sima i još neki. Sima zamoli čika Jovu da pokaže  svoju snagu na flaši od piva. Čika Jova uze jednu punu pivsku flašu i malim prstom  utisnu zapušač u flašu. Temperamentni Tiberio, koji se inače producirao i sa bikovima, naročito je bio ljut, što nije mogao da utisne zapušač. Ni Zbijenkovski nije mogao tu atrakciju da obavi. Čika Jova im je još dva “štopla” utisnuo, da ne bi mislili da je to neki trik.”

Naselje školu ima od nastanka. Nova zgrada škole je sagrađena 1937. godine, gde su đaci pohađali nastavu sve do 1976. kada je, nakon centralizacije, prestala sa radom. Nakon toga deca idu u školu u Miletićevo i Veliku Gredu.

Bogomolja takođe postoji od nastanka naselja – bila je zajedno sa školom. Danas postoji crkveno-rimokatolička kuća i pravoslavna bogomolja u zgradi škole  u jednoj učionici.

Oba groblja, i pravoslavno i katoličko, odvajkada su zapadno od sela, jedno do drugog.

Jedna od najstarijih zgrada je i kafana SUR “Minja” Milorada Ćirića koja je napravljena  oko 1920. godine.

Naselje dobija današnji naziv posle Drugog svetskog rata  1946. godine. Nalazi se u krajnjem  severoistočnom delu opštine uz samu granicu sa Rumunijom, koju ovde čini Brzava. Od prvih kuća  pa do Brzave  ima oko 50 metara. Povezan je sa Miletićevom (2km) i Banatskim Sokolcem (5km) – put je izgrađen 1968. godine, a sa druge strane sa Dužinama (5km) – put je izgrađen 1988.

Dom kulture je ozidan 1957. godine  uz pomoć meštana i ondašnje opštine Velika Greda. U njoj je mesna kancelarija.

Poštu naselje nikad nije imalo. Telefon je dobilo 1985. godine  – 48 brojeva, a 1999.  automatsku telefonsku centralu.

Struju naselje dobija 1963. godine.

Plin je uveden 1991. i oko 75% stanovnika ga koristi.

Vodovod je izgrađen 1999.godine.

 

GEOGRAFIJA

Selo je locirano u Ilandžanskoj depresiji na nadmorskoj visini 79 m. Okolni tereni su niži i preko 2 metra.

Oblik atara naselja je nepravilan četvorougao. Najveći potesi u ataru su Lapoš i Šimina odaja. Podzemne vode  zadaju iste probleme, kao i na celoj teritoriji  opštine.

Markovićevo spada u naselja sa krstastim oblikom osnove – tačnije  selo ima oblik  latiničnog slova F. Ovaj oblik je nastao tako što je izgradnja Markovićeva prilagođena geomorfološkim prilikama, pošto uzvišenje na kojem se nalazi ima isti oblik.

Markovićevo ima tri ulice. Glavna je dugačka oko 800 metara, a sporedne oko 500 metara. Asfaltirane su dve i po ulice.

Kuće pripadaju panonskom tipu.

Za  Markovićevo  vezana je reka Brzava koja je mesto gde meštani ovog i susednih sela rado provode tople letnje dane. Ova reka  izvire u Rumuniji na planini Semenik, južno od Rešice, a uliva se u kanal Dunav –Tisa- Dunav kod Banatske Dubice. Dužina ove reke je 180 km, a kroz našu zemlju protiče  u dužini od 20 km. Ukupna površina sa Terezijom je 3.034 km. U našu zemlju ulazi severoistočno od Markovićeva, prva 4 kilometra  toka predstavlja državnu granicu sa Rumunijom, a narednih 16 km predstavlja severnu granicu opštine, sa  opštinom Sečanj.

Brzava je kanalisana  počevši od 4 km zapadno od Dente u Rumuniji pa do ušća u DTD u dužini od 33 km. Sa prokopavanjem korita Brzave  počelo se 1745. godine i vezano je za ime prvog vojnog guvernera Banata, grofa Klaudija  Florimundusa Mersia i kanalskog inženjera, Maksimilijana Fremoa. Radovi na prokopavanju Brzave završeni su 1764. U Letopisu Podunavskih opština Feliksa Milekera zabeleženo je da je 11. oktobra 1928. održana licitacija za podizanje odbrambenih nasipa na Brzavskom kanalu. Brzava odvodnjava zapadni i istočni deo atara Markovićevo.

 

KULTURA

Selo nema  nikakvih spomenika, ni prirodnih retkosti.

 

Gospodin Milorad Župunski obezbedio nam je zanimljive podatke o veleposedniku Jovanu Župunskom, a gospođa Anka Župunski  o doseljavanju Srba i o školstvu između dva rata.

 

FOTOGRAFIJE

Štampajte 27. avg 2015.